Samo da rata ne bude, epidemije su dobrodošle

Rat je nesimnjivo nešto najgore što može da se zamisli. Predstavlja mržnju i zlo između ljudi. Ni na kraj pameti mi nije da nipodaštavam žrtve i posledice. Znači ko prvo na to pomisli potpuno je promašio suštinu teksta. 

Zanimljivo je kako ljudi sa strahom dožive rat a epidemije skoro da ne primete, prosto im nisu bitne ili su lažne. Naravno, osim onih koji se razbole. Rat može da se spreči, može da se izbegne, zavisi samo od volje ljudi. Epidemije ponekada mogu da se spreče vakcinama a nekada ni to nije dovoljno. Zamislite virus koji se širi kao kovid-19 sa R0 koji se kretao i do 18, da ima jako dugu inkubaciju, da su pacijenti sve vreme infektivni (recimo mesec do dva), da ima izrazito veliku smrtnost a da se umire tek nakon mesec dana lečenja. Možete li da zamislite taj horor? 

Tridesetogodišnji rat (1618–1648) bio je katastrofalan pojavom velikih epidemija, koje su često uzrokovale više smrti nego same borbene operacije. Ratovanje, glad i bolesti neraskidivo su povezani, a epidemije su se širile zahvaljujući kretanju vojska, povedanoj mobilnosti stanovništva, prenaseljenosti u utvrđenim gradovima i opštem slamanju javnog zdravstva.

Najznačajnije epidemije i bolesti tokom rata bile su:

1. Kuga (Bubonska kuga)

• Širenje: Pratila je vojne kampanje i logore. Vojnici i izbeglice su je prenosili iz regiona u region.

• Područja: Posebno je bila razorna u južnoj Nemačkoj, Češkoj i Austriji. Na primer, Augsburg je izgubio oko 10.000 stanovnika (skoro trećinu populacije) u epidemiji 1632–1635.

• Uzrok: Širenju su doprinele loše higijenske prilike i prisustvo pacova (prenosila se preko buva).

2. Tifus

• "Logorska groznica": Česta pojava u vojnom logoru i mestima pod opsadom gde su zbijeni ljudi živeli u nehigijenskim uslovima.

• Simptomi: Visoka temperatura, glavobolja i osip. Brzo se širio preko vaši.

• Značaj: Tifus je često pogodao vojnike, oslabivši vojne snage bez direktne borbe.

3. Difterija i Velike boginje

• Difterija ("Španjolski davolji zub"): U nekim regionima je uzrokovala veliki mortalitet, posebno među decom.

• Velike boginje: Takođe su se širile, zahvaljujući pomeranjima populacije i slabljenju otpornosti organizma usled gladi.

4. Dizenterija i drugi gastrointestinalni infekcije

• Uzrok: Kontaminirana hrana i voda u logorima i opsednutim gradovima.

• Efekat: Doprinela je smrtnosti, posebno kod već iscrpljenih ljudi.

5. Sifilis

• Širenje: Pratila je vojsku, šireći se kroz prostituciju i seksualne odnose. Iako ne ubija brzo, doprinela je opštem zdravstvenom propadanju.

Ključni događaji i efekti

• Opsada Magdeburga (1631): Nakon razaranja grada, usledile su epidemije koje su dovele do smrti većeg dela preživelog stanovništva.

• Epidemija u Pragu 1620-ih: Praćena borbama, kuga i tifus su desetkovali stanovništvo.

• Opšta demograška katastrofa: Nemačka je pretrpela najveće gubitke; procenjuje se da je populacija Svetog rimskog carstva pala sa oko 20 miliona na 16-17 miliona do kraja rata. Epidemije su bile glavni uzrok smrti, odgovorne za možda i preko 50% ukupnih gubitaka.

• Širenje bolesti putem vojske: Multinacionalne vojske (švedske, habsburške, francuske) sa svojim pratnjom (trgovci, prostitutke, porodice) delovale su kao pokretni rezervoari zaraze.

• Ekonomski i socijalni kolaps: Gubitak radne snage, napuštanje sela i poljoprivrednih površina doveo je do velike gladi, što je dalje smanjivalo otpornost na bolesti.

Nasleđe

Tridesetogodišnji rat je pokazao kako sukobi mogu da uzrokuju humanitarne katastrofe daleko većeg obima od direktnih borbenih dejstava. Epidemije su bile neizbežna posledica rata u periodu pre moderne medicine i organizovanog saniteta. Ovaj period je ostavio dubok trag u kolektivnoj memoriji nemačkog naroda i podstakao razvoj prvih oblika javnozdravstvene politike u nekim državama nakon rata, mada sporog i fragmentarnog.

Epidemije su bile glavni pokretač mortaliteta tokom Tridesetogodišnjeg rata, delujući u sinergiji sa ratnim razaranjima, gladovanjem i siromaštvom. One su pretvorile jedan već razorni sukob u jednu od najvećih humanitarnih katastrofa u ranom novom veku Evrope.

 

Prvi svetski rat (1914-1918) – Ukupne smrti

Broj umrlih u Prvom svetskom ratu je ogroman i obuhvata vojne i civile. Zvanični brojevi variraju, ali istoričari danas najčešće koriste ove procene:

• Vojne smrti: Oko 8.5 do 10 miliona.

  • Ovo uključuje poginule u borbama, umrle od rana, bolesti, gladovanja kao ratne zarobljenike.

• Civilne smrti: Oko 6 do 10 miliona.

  • Ovo uključuje smrti usled gladi, bolesti, bombardovanja i genocida (kao što je genocid nad Jermenima).

• UKUPNA PROCENA: Približno 15 do 20 miliona ljudi.

Ovo čini Prvi svetski rat jednim od najsmrtonosnijih sukoba u istoriji do tog trenutka.

---

Pandemija gripa H1N1 1918-1919 (Španski grip)

Ova pandemija nije bila "nakon rata" u potpunosti, već se preklapala sa poslednjim godinama i neposrednim završetkom rata. Pojavila se u poslednjim mesecima 1918. i harala do 1919. (sa manjim talasima i kasnije).

• Globalna procena umrlih: Između 20 i 50 miliona ljudi, prema savremenim istraživanjima. Neke novije studije (kao ona iz 2018. u časopisu Journal of the American Medical Association) čak procenjuju da je broj mogao doseći i do 100 miliona.

• Ključne karakteristike:

  1. Brzo širenje: Ratno kretanje trupa, prenatrpani logori i brodovi, i mobilizacija radne snage omogućili su virusu da se širi neverovatnom brzinom po celom svetu.

  2. Atipična smrtnost kod mladih: Za razliku od uobičajenog gripa koji je najsmrtonosniji za starije i decu, ovaj soj H1N1 je imao izuzetno visoku stopu smrtnosti kod zdravih odraslih osoba između 20 i 40 godina, često usled jake imunološke reakcije (citokinska oluja).

  3. Globalnost: Zahvatila je i izolovana ostrva i arktičke zajednice, postavši jedna od najpogubnijih pandemija u istoriji čovečanstva.

---

Poređenje i ključni zaključci

Kategorija	Prvi svetski rat	Pandemija H1N1 ("Španski grip")
Vremenski okvir	1914-1918	1918-1919 (najintenzivnija faza)
Procena ukupnih smrti	15-20 miliona	20-50 (do 100) miliona
Glavni uzrok smrti	Ratne rane, borbe, bombardovanje, glad, zarobljeništvo.	Virusna infekcija (pneumonija, sekundarne infekcije).
Uzajamni uticaj	Rat je značajno doprineo smrtnosti od gripa. Prena gužva, loši uslovi, gladovanje i kretanje vojske oslabili su zdravlje populacije i omogućili brzo šírenje virusa.	Gripa je oslabila vojsku i uticala na ratne napore, uzrokujući ogroman broj bolničkih slučajeva i smrti među vojnicima i radnicima u fabrikama.
Trajanje	4 godine.	Manje od 2 godine (najintenzivniji talasi trajali su nekoliko meseci).

  

Iako je Prvi svetski rat bio monstruozan po razaranju i gubicima, pandemija Španskog gripa (H1N1) je uspela da za manje od dve godine usmrti globalno, po najčešćim procenama, više ljudi nego čitavi četvorogodišnji rat.

Vrlo je važno napomenuti da ova dva događaja nisu odvojena, već su bila snažno isprepletena. Rat je stvorio savršene uslove za pandemiju, a pandemija je, zauzvrat, duboko uticala na kraj rata. Stoga se ove dve katastrofe često posmatraju kao deo jedne veće, spojene traume sveta u periodu 1914-1919.

Drugi svetski rat je doneo drugačiji vid uništenja, namerno ubijanje civila, namerna zverstva namenjena isključivo genocidu a ne ratnim dejstvima. Procena je da je ubijeno oko 70 miliona ljudi, više od polovine su bile namerno ubijeni civili. Od epidemija, najviše tifusa, umrlo je oko 10 miliona ljudi.

Kovid-19. Broj umrlih se kreće oko 70 miliona, na osnovu povećane smrtnosti. Izveštaji država su često bili očigledne neistine, mogao bih reći zbog kašnjanja podataka, ali objektivno zato što su podaci svesno prikrivani. Tako su neki komesari trčali da izmene istorije bolesti i umrlice. Umesto borbe protiv epidemije imali smo borbu protiv istine.

A zanimljivo je da oni koji su najviše protiv vakcina i ismevaju viruse i epidemije, upravo su oni koji najviše zagovaraju ratove. Oni kojima je normalno da ubijaju svakoga ko misli drugačije. Vole valjda ljudi smrt, tuđu, to se podrazumeva. 

Zabrinjavajuće je to sa kojom lakoćom se prelazi preko epidemija. Tako imamo izraz predratni ili posleratni, ali predepideijski nema. U epidemijama nema eksplozija, vatre i izdaja pa valjda nisu dovoljno zanimljive.

O velikim epidemijama sam već pisao.